28 stycznia 2024 r. Kontakty z dzieckiem i to, w jaki sposób można je uregulować, to jedno z najistotniejszych zagadnień prawa rodzinnego. Utrzymywanie kontaktów z dzieckiem to zarówno przywilej, jak i obowiązek każdego z rodziców. Coraz częściej jednak zdarza się, że skłóceni rodzice nie są w stanie samodzielnie porozumieć się w kwestii realizacji kontaktów. Wówczas jeden z rodziców powinien wystąpić do sądu z odpowiednim wnioskiem. Niestety często, pomimo uregulowania kontaktów, jedno z rodziców nie realizuje orzeczeń sądu, a tym samym alienuje dziecko od drugiego z rodziców.

Jaką formę mogą mieć kontakty z dzieckiem?

Regulację dotyczącą tego, jaką formę mogą przybierać kontakty z dzieckiem, odnaleźć możemy w art. 113 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Takie kontakty mają przede wszystkim formę spędzania czasu z dzieckiem, które polega na odwiedzinach, spotkaniach oraz zabieraniu dziecka poza miejsce zamieszkania. Kontakty obejmują także bezpośrednie porozumiewanie się z dzieckiem, wymianę korespondencji oraz korzystanie ze środków komunikacji elektronicznej.

Kontakty z dzieckiem – w jaki sposób je uregulować?

Często zdarza się, że rodzice zgodni są co do tego, w jaki sposób kontakty z dzieckiem powinny się odbywać. Jeśli dziecko mieszka z jednym z rodziców, sposób realizacji kontaktów z drugim z nich rodzice określają wspólnie. Powinni oni kierować się wówczas dobrem swojego dziecka, a także brać pod uwagę jego rozsądne życzenia.

W przypadku braku porozumienia pomiędzy rodzicami sprawę rozstrzygnąć może sąd opiekuńczy. Gdy rodzice nie są w stanie porozumieć się bez udziału sądu, możliwych jest kilka rozwiązań.

Jednym z nich jest złożenie przez rodzica wniosku o uregulowanie kontaktów z dzieckiem. W takim wniosku szczegółowo powinniśmy określić, w jaki sposób mają się odbywać kontakty z dzieckiem. We wniosku wskazać musimy także sytuację rodzinną i w odpowiedni sposób uzasadnić propozycję formy i terminów realizacji kontaktów. Wniosek podlega opłacie w wysokości 100 zł i powinniśmy złożyć go do wydziału rodzinnego sądu rejonowego w miejscu zamieszkania dziecka.

Kontakty z dzieckiem mogą zostać także uregulowane w formie ugody sądowej lub zawartej przed mediatorem. Taki sposób ustalenia kontaktów ma miejsce, kiedy rodzice co prawda nie są w stanie porozumieć się samodzielnie, jednak mogą to zrobić z pomocą osoby trzeciej. Wówczas sędzia nakłaniający do zawarcia ugody lub mediator udzielają stronom wskazówek, które dotyczą formy i terminów kontaktów z dzieckiem. Postępowanie mediacyjne pozwala na szybkie rozstrzygnięcie sprawy i uregulowanie istotnej kwestii, jaką są kontakty z dzieckiem.

Utrudnione kontakty z dzieckiem – czym jest alienacja rodzicielska?

Często zdarza się niestety, że jeden z rodziców, pomimo uregulowania kwestii kontaktów, nie zezwala na ich realizację. Wówczas do czynienia mamy z alienacją rodzicielską. Taka alienacja jest jedną z form przemocy psychicznej i może mieć ona dwie postaci.

Pierwsza z nich to faktyczna alienacja, która powoduje rzeczywiste oddzielenie dziecka od rodzica. W takiej sytuacji jeden z rodziców swoim postępowaniem sprawia, że ustalone kontakty nie są realizowane, a dziecko przestaje utrzymywać kontakty z rodzicem.

W drugim przypadku alienacja polega na tworzeniu negatywnego obrazu rodzica w oczach dziecka. Jeden z rodziców, najczęściej ten, z którym dziecko stale zamieszkuje, swoim zachowaniem powoduje, że dziecko nie chce spotykać się z drugim rodzicem.

Jakie formy może mieć alienacja?

Alienacja rodzicielska może przybierać różne formy. Od tych najłagodniejszych aż po takie, które mają destrukcyjny wpływ na dziecko.

Wśród najczęstszych typów zachowań, jakie możemy zaobserwować, a które są przejawami alienacji, wymienić możemy:

– manipulowanie dzieckiem i nastawianie go przeciwko drugiemu rodzicowi;

– celową przeprowadzkę do innego miasta, która uniemożliwia kontakty z dzieckiem;

– częstą zmianę terminów spotkań i zmianę planów;

– powoływanie się na ciągły zły stan zdrowia dziecka.

Alienacja rodzicielska – przykłady

1. Rodzice kilka lat temu rozstali się, a w wyroku rozwodowym określili formę i terminy kontaktów ojca z synem. Przez pierwszych kilka miesięcy kontakty z dzieckiem realizowane były bez większych problemów. Niestety niedawno matka dziecka wyprowadziła się z nim do innego miasta, z uwagi na co ojciec nie jest w stanie realizować kontaktów z dzieckiem w ustalony przez sąd sposób.

2. Matka 5-letniej dziewczynki od kilku tygodni nie widziała jej pomimo tego, że kontakty z dzieckiem uregulowane zostały ugodą zawartą przed  mediatorem. Realizacja spotkań nie jest możliwa, ponieważ, zdaniem ojca dziewczynki „córka jest często chora i nie może się spotykać”. Gdy dziewczynka nie jest chora i uczęszcza do przedszkola, nie może spotykać się z mamą, ponieważ jej ojciec informuje matkę, że „czas już jest zaplanowany inaczej”.

3. Gdy kilka lat temu rodzice chłopca rozstali się, uregulowali samodzielnie kontakty. Jednakże wraz z upływem czasu matka chłopca zaczęła rozmawiać z nim o nowej rodzinie, którą stworzył ojciec. Gdy matka rozmawia z synem, wskazuje, że „tata założył nową rodzinę, która jest dla niego ważniejsza” lub że „nie chce się już spotykać”. W związku z tym chłopiec przekonany jest, że tata nie chce, aby kontakty odbywały się.

Wszystkie powyższe przykłady obrazują alienacje rodzicielską. Ma ona przeróżne formy i początkowo może wydawać się, że nie jest to celowe działanie. Jednak z upływem czasu często okazuje się, że przypadki braku możliwości spotkań zdarzają się nagminnie.

W jaki sposób radzić sobie, gdy kontakty z dzieckiem są utrudniane?

Rodzic, którego dotyczy alienacja, może wystąpić do sądu rodzinnego z wnioskiem o zagrożenie nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej za niezrealizowane kontakty z dzieckiem. Taki wniosek podlega opłacie w wysokości 100 zł. Wówczas, gdy kontakty w dalszym ciągu nie będą wykonywane zgodnie z ustaleniami, sąd opiekuńczy nakazuje zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń.

Rodzic, którego kontakty z dzieckiem są utrudniane lub niemożliwe, może złożyć do sądu także wniosek o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej drugiego rodzica. Alienacja rodzicielska poważnie zagraża dobru dziecka, a rodzic, który alienuje dziecko, nadużywa władzy rodzicielskiej. Zatem możliwe jest podjęcie przez sąd opiekuńczy działań zmierzających do ograniczenia, a w skrajnych przypadkach nawet pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Pamiętać powinniśmy także, że alienacja rodzicielska jest formą znęcania się psychicznego. Jest to przestępstwo z art. 207 §1 kodeksu karnego. W związku z tym rodzic, którego kontakty z dzieckiem są uniemożliwiane, złożyć może zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa.

Alienacja rodzicielska staje się poważnym problemem i dotyczy coraz większej ilości rodziców. W związku z tym każdy, czyje kontakty z dzieckiem są utrudniane, nie może pozostawać obojętny i powinien reagować na wiele sposobów. Najistotniejsze w tym przypadku jest dobro dziecka odseparowywanego od jednego z rodziców.